Ислам дінінде білімнің орны ерекше. Ал білімді өзгеге үйрету – одан да абзал іс. Өйткені адам өзі үйренген білімін өзгелерге жеткізу арқылы бір адамның ғана емес, тұтас қоғамның дамуына себепші болады.

Пайғамбарымыздың (с.а.у.) мына хадисі ұстаздық қызметтің қаншалықты мәртебелі екенін көрсетеді:

«Алла Тағала, Оның періштелері, тіпті індеріндегі құмырсқалар мен мұхиттағы балықтарға дейін адамдарға игілік пен білім үйретуші мұғалімге салауат айтып, дұға етеді». (Тирмизи, "Сүнән").

Бұл – білім үйретуші адамның дәрежесін айқын көрсететін ерекше хадис. Мұнда мұғалімнің еңбегіне тек адамдар ғана емес, бүкіл жаратылыс дұға ететіні баяндалады.

Ұстаздың еңбегі – ұрпаққа салынған инвестиция

Мұғалім баланың қолына кітап ұстатып қана қоймайды. Ол оның ойлау қабілетін қалыптастырады, дұрыс пен бұрысты ажыратуға үйретеді, өмірге деген көзқарасының қалыптасуына ықпал етеді.

Кейде ұстаздың бір ауыз сөзі шәкіртінің бүкіл өміріне әсер етуі мүмкін. Бір ұстаздың берген тәрбиесі баланың жақсы маман, ізгі азамат, елге пайдалы тұлға болып қалыптасуына себеп болады.

Сондықтан ұстаздың еңбегін тек сабақ сағатымен өлшеу дұрыс емес. Оның жұмысы мектеп қабырғасынан әлдеқайда кең. Себебі ұстаз бүгінгі шәкіртті ғана емес, ертеңгі қоғамды тәрбиелейді.

Білімнің пайдасы жалғаса береді

Исламда адамның дүниеден өткеннен кейін де сауабы жалғасатын амалдардың бірі – адамдарға пайдасы тиетін білім.

Пайғамбарымыз (с.а.у.):

«Адам қайтыс болған кезде оның үш нәрседен басқа барлық амалы тоқтайды: садақасы жария, пайда әкелетін білімі және оған дұға ететін ізгі перзенті», – деген.

("Сахих Муслим")

Осы тұрғыдан алғанда, ұстаздың шәкіртіне үйреткен пайдалы білімі оның өзі дүниеден өткеннен кейін де игілік болып қала береді. Шәкірт алған білімін өзгеге үйретсе, сол білім арқылы біреуге пайда келсе, оның сауабы ұстазына да тиеді деп үміт етіледі.

Бір ұстаздың үйреткен білімі ондаған, жүздеген, тіпті мыңдаған адамның игілігіне айналуы мүмкін. Бұл – ұстаздықтың үлкен жауапкершілігі әрі үлкен мүмкіндігі.

Ұстазға қойылатын талап та жоғары

Алайда мұғалім болу – тек білімді болу емес. Ұстаздың сөзі мен ісі үйлесуі керек. Өйткені шәкірт көбіне ұстазының айтқанынан бұрын оның жасағанын қабылдайды.

Сондықтан ұстаз шәкіртіне біліммен қатар әдептілікті, адалдықты, жауапкершілікті, еңбекқорлықты және адамгершілікті үйретуі қажет.

Әсіресе бүгінгі заманда ақпарат өте көп. Бірақ ақпараттың көп болуы – білімнің көптігін білдірмейді. Оқушыға қажетті ақпаратты таңдап, оны дұрыс түсіндіріп, пайдалы білімге айналдырып беру – ұстаздың маңызды міндеттерінің бірі.

Ұстазды құрметтеу – білімді құрметтеу

Қазақ қоғамында ұстазды қадірлеу бұрыннан қалыптасқан жақсы дәстүр. «Ұстазы жақсының – ұстамы жақсы» деген сөздің өзінде ұстаздың адам тәрбиесіндегі орны анық көрінеді.

Ұстазды құрметтеу – оның жеке басын ғана құрметтеу емес, білім мен тәрбиені құрметтеу. Ал білім мен тәрбиеге құрметпен қараған қоғамның болашағы да берік болады.

Сондықтан ата-ана да, оқушы да ұстаздың еңбегін бағалауы керек. Мұғалімнің жұмысы кейде көзге көрінбеуі мүмкін. Бірақ оның нәтижесі шәкіртінің мінезінен, білімі мен жетістігінен, қоғамға жасаған пайдасынан көрінеді.

Хадистегі «індеріндегі құмырсқалар мен мұхиттағы балықтарға дейін» деген сөздің өзі білім үйретудің игілігі қаншалықты кең екенін аңғартады.

Білім берген адам бір шәкіртке сабақ беріп тұрғандай көрінгенімен, шын мәнінде оның игілігі әлдеқайда көпке тарауы мүмкін.

Ендеше, ұстаздық – жай ғана мамандық емес, үлкен аманат. Адамға пайдалы білім үйреткен әрбір мұғалім өз еңбегі арқылы ұрпаққа із қалдырады.

Ал мұндай игілікке бүкіл жаратылыстың дұға етуі – ұстаз үшін үлкен мәртебе әрі жауапкершілік.