Спирт қосылған дәріні ішу мәселесі
Спирт қосылған дәріні ішу мәселесі
1 ай бұрын 2152
Шейх Мұхаммед Тақи Османи (хафизаһуллаһ)

Құрамында спирт араласқан дәрілердің кең етек алу үрдісі, тек мұсылман емес елдерде ғана орын алып отырған жоқ. Бұл мәселе өзге елдерде де, соның ішінде мұсылман мемлекеттерінде де кең етек алған келелі мәселе болып отыр.

Дегенмен, оның үкімі Ханафи мәзхабында жеңіл. Өйткені, Имам Ағзам Әбу Ханифа мен Имам Әбу Юсуф бойынша, жүзім және құрмадан өндірілген ішімдіктерден өзгесі халал, егер оны:

  1. Денеге қуат беру мақсатында ішсе (мысалы, бозаны және қатты ашыған қымызды ішу, ал арақ бұған жатпайды – ауд.)
  2. Немесе емдік мақсатта ішсе (мысалы, спирт араласқан сироптарды – ауд.)
  3. Және онысы мас ететіндей мөлшерде болмаса[1].  

(Ал егер, мас ететіндей мөлшерде ішсе немесе аз ішсе де емдік мақсатта емес, көңіл көтеру үшін ішсе, өзге дақылдардан жасалса да Имам Ағзам бойынша харам болмақ. Сондай-ақ, Имам Мұхаммед бойынша, қандай мақсатта ішсе де, көп ішкенде масайтатын ішімдіктің қай түрін болмасын, аз ішу де харам. Ханафи мәзхабында ішімдік мәселесі Имам Мұхаммедтің пәтуасына негізделетіндігін айта кету керек – ауд.).

Ендігі жерде, қазіргі таңдағы дәрілердің құрамындағы спирттердің басым көпшілігі жүзімнен немесе құрмадан өндірілмейді. Бүгінде спирттің көпшілігі – сульфаттан, күкірт қышқылынан, әсельден (бал), крахмалдың қантқа айналып үлгермеген сірнесінен, дәннен, тарыдан, қарабидайдан т.б. заттардан өндіріледі.

Сондықтан да, қазіргі таңдағы дәрі-дәрмектердің құрамындағы спирттер жүзім мен құрмадан өндірілмеген болса, ол дәріні (масайтатындай дәрежеде ішілмеу шартымен) ішу – Әбу Ханифа мен Әбу Юсуфтың тұжырымы бойынша рұқсат. Дәрі-дәрмекке деген қажеттілік болғандықтан, бұл мәселеде қос ғұламаның тұжырымын негізге алған жөн.

Алайда, дәрі-дәрмектерде қосылатын спирттер жүзімнен немесе құрмадан өндірілген болса, оны тек әділ (күнә-сауапты түсінер) дәрігердің: «одан өзге орнын басар емі жоқ» деп айтуынан кейін ғана пайдалануға болады. Себебі, Ханафи мәзхабында хараммен емделу тек, осындай жағдайда ғана рұқсат болмақ (яғни, орнын басар басқа дәрі табылмаған жағдайда ғана)[2].

Өзге мәзхабтарда қалай?

Шәфиғи мәзхабында аталмыш харам ішімдіктердің (қай-қайсысы болса да) тек өздерін ғана емдік мақсатта қолдануға болмайды. Бірақ, басқа дәрімен бірге араласқан жағдайда қолдануға болады, әрине, егер нақты пайдасы бары білінсе және өзге орнын басар таза дәрі жоқ екендігі анықталса...

Ендеше, Шафиғи мәзхабында спирттің таза өзі емдік мақсатта ішілмейді. Бірақ, басқа дәрімен араласқан болса, ішуге болады. Олай болса, дәріге деген қажеттілік себепті, спирт араласқан дәріні қолдану - Шафиғи мәзхабында да рұқсат болмақ.

Ал, Мәлики мәзхабы мен Ханбали мәзхабында, білуімше, қандай жағдай болмасын, хараммен емделуге болмайды. Тек мәжбүр жағдайда ғана рұқсат.

Қорыта айтқанда, осындай дәрілердің қолданысы – бүкіл әлемде кең етек алып кеткендіктен (және дәріге деген қажеттілік әрдайым болатындықтан-ауд.) бұл мәселеде Ханафи мәзхабы мен Шәфиғи мәзхабының тоқтамын алу керек. Ең дұрысы – Аллаға мәлім!

Осы орайда, мәселенің басқа бір қыры тағы бар, ол мынау:

Спирт басқа дәрілердің құрамына енген жағдайда, ол өзінің болмысын сақтай ма, әлде химиялық процесс кезінде реакцияға ұшырап, болмысы өзгеріске ұшырай ма? – осы жөнін дәрі жасаушы химик-формацев мамандардан сұрастырып білу керек. Егер, дәрі жасау процесінде спирттің болмысы өзгеріске ұшырап, ол - «спирт» болудан қалса, онда ол басқа нәрсеге айналғаны. Олай болған жағдайда, бүкіл мәзхаб имамдары бойынша, ондай дәріні қолданудың еш ағаттығы жоқ. Өйткені, мысалы, шарап сіркеге айналған жағдайда, ол өзінің болмысын өзгерткені үшін, оны қолданудың ағаттығы жоқ екендігін имамдардың бәрі бір ауыздан айтқан. (Дәрінің құрамындағы спирт те реакцияға ұшырап, басқа нәрсеге айналар болса, үкімі - барлық мәзхаб бойынша, мубах болмақ).  

 «Бухус фий Қодоя фиқһияти муъасыйро».
Аударып, дайындаған: Абдусамат Қасым 



[1] Фәтхуль Қадирде айтылғандай. 8/160.
[2] Ибн Нүжәйм: «әл-Бахрур Раиқ. 1/116.

0 пікір