52 – Бізге фақиһ Әбу Жағфар жеткізді, оған Мұхаммед ибн Ақил әл-Кинди, оған әл-Аббас әд-Дури, оған Ияһия ибн Әби Бәкір жеткізді. Ол: «Бізге Шәрик Асымнан, ол Әбу Салихтан, ол Әбу Хурайрадан (олардан Алла разы болсын) хабарлады» деді. Ол былай деді:
Алла елшісі (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) былай деп айтты:
«Тозақ оты қызарғанша бір мың жыл бойы жағылды. Содан кейін ағарғанша тағы бір мың жыл жағылды. Сосын қарайғанша тағы бір мың жыл жағылды. Ол қазір қап-қараңғы түн секілді тас қараңғы».
Иязид ибн Мәрсәдтің көз жасы еш тыйылмайтын, үнемі жылап жүретін. Одан мұның себебін сұрағанда, ол былай деп жауап берді:
«Егер Алла Тағала маған: "Кішігірім бір күнә жасасаң, сені мәңгілікке қызуы көтерілетін безгек ауруына (ыстығы көтерілетін дертке) қамап қоямын" деп ескертсе, (соны уайымдап) көз жасымның еш уақытта тыйылмауы орынды болар еді. Ал енді, Ол мені үш мың жыл бойы жағылып, қоздатылған тозақ отына қамаймын деп ескертіп тұрғанда, мен қалайша жыламайын?!»
Бізге Мұхаммед ибн Жағфар жеткізді, ол былай деді: Бізге Ибраһим ибн Юсуф, оған Әбу Муауия әл-Ағмәштан, ол Мужаһидтен (олардан Алла Тағала разы болсын) хабарлады. Ол былай деді:
«Расында, тозақта алып түйелердің (қос өркешті Бұқар түйелерінің) мойнындай жыландар мен қашырлардай сарышаяндар мекендейтін тас қараңғы жазықтар (шұңқырлар) бар. Тозақ тұрғындары (оттың азабынан) әлгі жыландарға қарай қашады. Сонда жыландар оларды еріндерінен тістеп, шашынан тырнағына дейінгі терісін сыпырып алады. Оларды бұл жыландардан тек қайтадан тозақ отына қарай қашу ғана құтқара алады».
53 – Абдулла ибн Жубәйрден риуаят етілген хадисте Алла елшісінің (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) былай дегені жеткізілген:
«Расында, тозақта түйелердің мойнындай жыландар бар. Олардың біреуі тозақ иесін бір шаққанда, уытының қызуы мен ауруы қырық жыл бойы сезіліп тұрады. Сондай-ақ тозақта қашырлардай сарышаяндар бар. Олардың біреуі бір шаққанда, оның да уытының ауруы қырық жыл бойы сезіліп тұрады».
54 – Әл-Ағмәштен, ол Иязид ибн Уаһбтан, ал ол Ибн Масғудтан (олардан Алла разы болсын) риуаят еткен хабарда оның былай дегені жеткізілген:
«Шын мәнінде, мына сендердің (дүниедегі) оттарың — тозақ отының жетпістен бір бөлшегі ғана. Егер ол от теңіз суымен екі рет жуылып (қызуы бәсеңдетілмегенде), сендер одан ешқандай пайда көре алмас едіңдер».
Мужаһид бұл туралы былай деген:
«Шындығында, сендердің мына дүниедегі оттарыңның өзі тозақ отынан пана тілеп, Аллаға сиынады».
55 – Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә سәлләм) былай деді:
«Тозақтағы ең жеңіл азапқа тартылатын адам — аяғына оттан екі кебіс (мәсі) кигізілетін кісі. Оның қызуына миы қазандағы судай қайнайды. Құлақтары мен азу тістері шоққа айналады, кірпіктерінен лаулаған жалын атады және іш құрылысы аяқ астынан ағып шығады. Ол өзін тозақтағы ең ауыр азап шегіп жатқан адам деп ойлайды, ал ақиқатында ол ең жеңіл азапқа тартылған жан болады».
(Жеткізуші) айтты: Бізге Мұхаммед ибн әл-Фадл, оған Мұхаммед ибн Жағфар, оған Ибраһим ибн Юсуф, оған Әбу Хафс Саидтен, ол Қатададан, ол Әбу Әйюб әл-Аздиден, ал ол Абдулла ибн Амр ибн әл-Астан (олардан Алла разы болсын) жеткізді. Ол былай деді:
«Тозақ иелері (тозақ күзетшісі) Мәлікті шақырып (жалбарынады), бірақ ол оларға қырық жыл бойы жауап қатпайды. Кейін барып оларға: "Сендер бұл жерде мәңгі қаласыңдар (ешқашан шықпайсыңдар)" деп жауап береді. Содан соң олар Раббыларына жалбарынып: "Раббымыз! Бізді бұл жерден шығара гөр! Егер (күнә мен күпірлікке) қайта оралсақ, онда анық залымдардан боламыз" дейді. Алла Тағала оларға бұл дүниенің екі еселік мерзіміндей уақыт бойы жауап бермейді. Сосын барып оларға: "Сол жерде қор болып қалыңдар және Маған тіл қатпаңдар!" (Мүминун сүресі, 108-аят) деп бұйырады.
(Жеткізуші) айтты: "Алламен ант етейін! Осы сөзден кейін әлгі қауым бірде-бір сөз айта алмай қалады.
Осыдан кейін тозақта тек ыңырсыған өкініш пен ащы өксік қана қалады. Олардың дауыстары есектің ақырған үніне ұқсайды: басы өкінішпен ыңырсу, ал соңы дем таусылған ащы өксік болады"».
Қатада былай деді:
«Ей, қауымым! Сендердің бұған (тозаққа) бармай құтылар амалдарың бар ма, әлде бұған шыдауға шамаларың жете ме?! Ей, қауымым! Аллаға бойұсыну (Оның әмірлерін орындау) сендер үшін әлдеқайда жеңіл ғой, ендеше Оған бағыныңдар!»
Тағы бір риуаятта былай деліген:
«Тозақ тұрғындары бір мың жыл бойы айқай-шу шығарып, шыдамсыздық танытады, бірақ оның еш пайдасы болмайды. Сосын олар: "Біз дүниеде жүргенде қиындыққа сабыр етсек, артынан бір жеңілдік, қуаныш келуші еді ғой" десіп, тағы бір мың жыл бойы сабыр сақтап шыдайды. Бірақ бәрібір азаптары жеңілдетілмейді. Сонда олар: "Енді бізге шыдамсыздық қылсақ та, сабыр етсек те бәрібір бірдей, бізге қашып құтылар ешқандай пана жоқ" деседі. (Ибраһим сүресі, 21-аят)
Одан кейін олар қатты шөлдегендіктен әрі азаптың ауырлығынан, ыстық пен шөлді басатын кішкене болса да салқындық сұрап, Алла Тағаладан бір мың жыл бойы жаңбыр тілейді. Олар осылай бір мың жыл бойы жалбарынған соң, Алла Тағала Жәбрейілге (аләйһис-сәләм): "Олар не сұрап жатыр?" дейді. Жәбрейіл: "Я, Раббым! Сен оларды бәрінен жақсы білесің, олар жаңбыр сұрап жатыр" деп жауап береді. Сонда олардың төбесінде қызыл бұлт пайда болады. Олар мұны: "Міне, жаңбыр жауатын болды" деп ойлайды. Бірақ олардың үстіне қашырлардай үлкен сарышаяндар жаудырылады. Олардың біреуін шаққанда, ауруы мен уыты бір мың жыл бойы басылмайды.
Кейін олар тағы бір мың жыл бойы Алла Тағаладан жаңбыр сұрайды. Сонда оларға қап-қара бұлт көрінеді. Олар: "Міне, нағыз жаңбыр бұлты" дейді. Алайда олардың үстіне түйенің мойнындай алып жыландар жіберіледі. Тілген сайын оның да ауруы бір мың жыл бойы тарқамайды.
Міне, Алла Тағаланың: "Бұзықтық қылғандары (күпірлік етіп, қарсы келгендері) үшін біз олардың азабының үстіне азап қосамыз" деген сөзінің мағынасы осы». (Нахл сүресі, 88-аят).
Кімде-кім Алла Тағаланың азабынан құтылып, Оның сауабына ие болғысы келсе, дүниенің қиындықтарына Алланың жолында сабыр етіп, күнәлар мен нәпсінің қалауларынан тыйылуы керек. Өйткені риуаяттарда келгендей, жәннат нәпсіге жақпайтын ауырлықтармен, ал тозақ нәпсі сүйетін қызықтармен (шәһуаттармен) қоршалған.
Насихат өлең жолдары
Шашыңа ақ кіріп, сақал-мұртың бозарғанда, Есті адамды жастықтың есерлігінен тыятын белгі бар.
Жап-жасыл боп өскен егіннің сарғайғанын көре тұра, Мәңгілік қызық қуған адамның үмітіне таң қаламын.
Жаман жолдастан қаш, онымен серік болудан сақтан, Тіпті құтыла алмасаң да, сыр бермей, сыпайы ғана аралас.
Шыншыл, адал жанмен көрші бол, онымен ерегісуден сақтан, Сонда ғана араздаспай, оның шынайы махаббатына бөленесің.
Егер көрші таңдасаң, текті әрі мәрт адаммен іргелес бол, Тектінің қасында жүрсең, сенің де мәртебең өседі.
Кімде-кім жақсылықты лайықсыз (надан) жанға жасаса, Оның өтеуін теңіздің арғы бетінен не терең түбінен де таба алмайды.
Алланың көк жүзіндей кең жәннаты бар, Алайда ол нәпсіге ауыр келетін қиындықтармен қоршалған.
57 – (Жоғарыдағы) иснадпен жетті: Бізге Мұхаммед ибн әл-Фадл, оған Мұхаммед ибн Жағфар, оған Ибраһим ибн Юсуф, оған Исмаил ибн Жағфар Мұхаммед ибн Амрдан, ол Әбу Сәләмәдан, ал ол Әбу Хурайрадан жеткізді. Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) былай деді:
«Алла Тағала Жәбрейілді шақырып, оны жәннатқа жіберді де: "Барып оған және Оның ішінде Өзіме бойұсынғандар үшін не дайындағаныма назар сал" деді. Жәбрейіл барып, қайта оралған соң: "Уа, Раббым! Сенің ұлылығыңмен ант етейін, ол туралы естіген кез келген адам оған кіруге тырысады (кірмей қоймайды)" деді. Сонан соң жәннат нәпсіге жақпайтын қиындықтармен қоршалды да, Алла: "Енді қайта барып, оған және оның тұрғындары үшін не дайындағаныма қара" деді. Жәбрейіл қайта барып көріп, келген соң: "Уа, Раббым! Сенің ұлылығыңмен ант етейін, енді оған ешкім кіре алмай ма деп қорықтым" деді.
Сосын Алла оны тозаққа жіберіп: "Барып оған және оның тұрғындары үшін не дайындағаныма назар сал" деді. Жәбрейіл оны көріп, қайта келіп: "Уа, Раббым! Сенің ұлылығыңмен ант етейін, ол туралы (оның сұмдығын) естіген ешбір адам оған кіргісі келмейді (кірмейді)" деді. Содан кейін тозақ нәпсі сүйетін қызықтармен (шәһуаттармен) қоршалды. Алла Тағала: "Енді оған қайта барып назар сал" деді. Жәбрейіл барып көріп, қайта оралған соң: "Уа, Раббым! Сенің ұлылығың мен айбыныңмен ант етейін, енді оған кірмей қалатын ешкім қалмай ма (бәрі кіріп кете мі) деп қорықтым" деді».
58 – Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) былай деді:
«Тозақ туралы қалағандарыңша айтып, сипаттаңдар. Сендер оның небір қорқынышты тұстарын айтсаңдар да, тозақтың ақиқаты сендер сипаттағаннан әлдеқайда ауыр әрі қатты».
(Жеткізуші) айтты: Бізге әкем жеткізді, оған әл-Аббас ибн әл-Фадл әл-Мәруази, оған Муса ибн Наср, ол Мұхаммед ибн Зиядтан, ал ол Мәймун ибн Миһраннан жеткізді. Ол былай деді:
«Мына: "Расында, тозақ — олардың (шайтанға ергендердің) барлығы жиналатын уәделі орын" (Хижр сүресі, 43-аят) деген аят түскен кезде, Салман (әл-Фариси) басын ұстаған күйі, зәре-құты қалмай қашып кетті. Үш күн бойы оны ешкім таба алмады, кейін оны тауып, алып келді».
59 – Иязид әр-Руқаши Әнәс ибн Мәліктен риуаят етеді: Жәбрейіл (әләйһис-сәләм) Пайғамбарымызға (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) өзі әдетте келмейтін бір уақытта, өңі қашып, түсі өзгерген күйде келді. Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) оған:
«Ей, Жәбрейіл! Өңіңнің бұзылып, жүдеп тұрғанының себебі не?» – деді. Жәбрейіл былай деп жауап берді:
«Ей, Мұхаммед! Мен саған Алла Тағала тозақтың көріктерін (отты лаулату үшін) үрлеуді бұйырған сәтте келдім. Жәһәннамның хақ екенін, тозақ отының хақ екенін, қабір азабының хақ екенін және Алланың азабының ең үлкен екенін білетін адамға, одан толық аман болмайынша көзіне жас алмай, жаны жай тауып жүруі лайық емес (жиі көз жас төгіп, дұға тілеп тұрған пайдалы)».
Сонда Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Ей, Жәбрейіл! Маған жәһәннамды сипаттап берші» – деді. Жәбрейіл: «Иә, сипаттайын» – деп сөзін жалғады:
«Расында, Алла Тағала жәһәннамды жаратқанда, оны бір мың жыл бойы жақты — ол қызарды. Кейін тағы бір мың жыл жақты — ол ағарды. Сосын тағы бір мың жыл жақты — ол қарайды. Ол қазір қап-қараңғы, оның жалыны да, шоғы да ешқашан өшпейді.
Сені хақ пайғамбар етіп жіберген Алламен ант етейін! Егер тозақтан иненің көзінің (тесігінің) үлкендігіндей ғана саңылау ашыла қалса, оның аптап ыстығынан дүниедегі адамдардың барлығы түгелдей күйіп кетер еді.
Сені хақ пайғамбар етіп жіберген Алламен ант етейін! Егер тозақ тұрғындарының киімдерінің бірі көк пен жердің арасына іліп қойылса, оның шыққан сасық иісі мен аптап қызуынан жер бетіндегі барлық адамдар түгелдей қырылып қалар еді.
Сені хақ пайғамбар етіп жіберген Алламен ант етейін! Егер Алла Тағала Өз Кітабында (Құранда) атаған тозақ шынжырларының бір кез тұтам (шынтақ бойындай) бөлігі жер бетіндегі бір таудың үстіне қойылса, ол тау егіліп, жердің жетінші қабатына дейін балқып кетер еді.
Сені хақ пайғамбар етіп жіберген Алламен ант етейін! Егер батыста бір адам тозақ азабын тартып жатса, оның азабының қаттылығынан шығыстағы адам күйіп кетер еді. Оның қызуы сондай қатты, оның түбі тым терең, әшекей-бұғаулары темірден, сусыны қайнаған ыстық су (хамим) мен (тозақтықтардың денесінен аққан) ірің-қан (садид), ал киімдері болса оттан кесіліп пішілген».
