Ертеде, ел іргесі аман, іші тыныш заманда, кең байтақ қазақ даласының бір қиырында парасаттылығымен аты шыққан Сәмен қарт өмір сүріпті. Оның көкірегі — қазына, сөзі — шипа екен. Төңіректегі жұрт басына іс түссе, ақыл сұрай сол кісіге келеді екен.

Бір күні Сәмен қарттың ауылына алыс сапардан беті қайтқан, көкірегін ашу мен ыза кернеген Батыржан есімді жас жігіт келеді. Жігіт өмірден түңіліп, адамдардың әділетсіздігіне налып, тауы шағылып қайтқан беті екен.

Қарттың алдына келіп, тізе бүккен жігіт күрсініп:

«Ақсақал, бұл дүниеде әділдік те, жақсылықтың бағасы да қалмапты. Кімге жақсылық қылсам, содан кесір көрдім. Дос дегенім жау шықты, сенгенім сырт айналды. Осының сыры неде? Сабырым таусылды...» — деп мұңын шағады.

Сәмен қарт жігіттің сөзін бөлмей, сабырмен тыңдайды. Содан соң орнынан тұрып: «Жүр, балам, анау белдеудегі құдыққа барып, сусын қандырып қайтайық», — дейді.

Құдықтың басына келгенде, қарт жігітке су тартатын қауғаны ұсынады. Жігіт шелекті құдыққа лақтырып жіберіп, асығыс-үсігіс тартып алады. Шелекпен бірге лай мен шөп-шалам араласқан кір су шығады.

• Қарт: «Балам, мына судан іше аласың ба?» — деп сұрайды.

• Жігіт: «Жоқ, ата, бұл тым лай екен. Мұнымен шөл қанбас», — деп басын шайқайды.

• Қарт: «Олай болса, сәл кідіре тұр», — дейді.

Арада біраз уақыт өтеді. Құдықтың ішіндегі су әбден сабасына түсіп, лайы түбіне шөгеді. Сонда қарт жігітке құдыққа қайта қарауды бұйырады.

«Қарашы, балам, не көріп тұрсың?»

Жігіт еңкейіп қарап: «Ата, су әбден тұныпты. Тіпті өз бейнем анық көрініп тұр», — дейді таңданып.

Сәмен қарт жылы жымиып, жігіттің иығынан қағып, даланың мына бір алтын заңын түсіндіріп береді:

• Бірінші ғибрат: Сабырдың тұнықтығы. «Сенің көңілің де жаңағы құдық сияқты. Басыңа іс түскенде, ашу мен ренішке бой алдырып, жүрегіңді лайлап алдың. Ашу үстінде адам өзінің де, өзгенің де шынайы бейнесін көре алмайды. Сәл сабыр сақтап, көңіліңді тыныштандырсаң, бәрі өз орнына келеді. Су тұнбай, бейне көрінбейді».

• Екінші ғибрат: Жақсылықтың өтеуі. «Сен адамдардан алғыс күтіп, жақсылық жасадың. Ол — саудаласқанмен тең. Нағыз жақсылық — суға салған тас сияқты, дыбыссыз, мақтансыз сіңіп кетуі керек. Сенің міндетің — жақсылық жасау, ал оның бағасын адамдар емес, Жаратқан береді».

• Үшінші ғибрат: Өмірдің айнасы. «Дүние — айна. Сен оған ашумен қарасаң, ол да саған қабақ шытады. Сен оған мейіріммен күлімдеп қарасаң, ол да саған жылуын төгеді. Айналаны өзгерткің келсе, әуелі өз ішіңдегі құдықты тазарт».

Жас жігіт қарттың ғибратты сөзінен кейін үлкен сабақ алады. Көкірегіндегі ашудың бұлты тарқап, орнына жылылық ұялайды. Ол қартқа ризашылығын білдіріп, үйіне мүлде басқа адам болып, сабыр мен парасатты серік етіп оралады.

Түйін: «Сабыр түбі — сары алтын» деген бабалар сөзі — тек жұбату емес, өмірдің ең ұлы заңдылығы.

Islam.kz