Сарапшылардың атап өтуінше, технологиялар пайдалану ережелері қалыптасқанға қарағанда жылдам дамуда және бұл құбылыс қазірдің өзінде экологияға, әлеуметтік теңдік пен орнықты дамуға тікелей әсер етіп жатыр. Яғни, технологияның даму жылдамдығына оның қолдану ережесінің қалыптасу процесі үлгермей жатыр. Осының кесірінен қоршаған ортаға, әлеуметтік қатынасқа, т.б. залалы тиіп жатыр. Бұл жайында islam.kz порталы Nature Communications мерзімді басылымына сілтеме жасай отырып мәлім етеді.

Аталған басылымда ашық бастапқы коды бар АІ үлгілерінің қарқынды даму салдарын және жасанды зердені реттеудің салыстырмалы тетіктерінің жоқтығын және бұл жайттар неге әкелуі мүмкін екенін қарастыратын халықаралық зерттеушілер тобының жұмысы жарияланды.

Ашық АІ моделдері бүгінде ғылым мен бизнесте ғана емес, сонымен қатар, жаһандық ауқымдағы міндеттерде - энергетика мен климаттан бастап азық-түлік қауіпсіздігіне дейін қолданылады. Алайда, пайдасымен қатар қатері де артып келеді.

Зерттеушілер үш негізгі қауіп жөнінде ескертеді: есептеу жүйелерінің энергия тұтынуының ұлғаюы, елдер арасындағы технологиялық алшақтықтың күшеюі және дипфейктерді қоса алғанда дезинформацияның өсуі, яғни, ақпараттың бұрмалануы немесе жалған ақпараттардың таралу қаупі артқан.

Нанкин педагогикалық университетінің осы зерттеуге жетекшілік еткен профессоры Мин Шен:

"Ашық бастапқы кодты АІ моделдерін қолданысқа енгізу стратегиялары дамуы тиіс. Сондықтан біз мүмкіндіктерді пайдалануға және ашық бастапқы кодпен АІ-мен байланысты белгісіздікті төмендетуге бағытталған басқару бойынша төрт әрекетті ұсынамыз". 

Шын мәнінде, бұл арада инновацияларды жеделдету мен олардың салдарын бақылау арасындағы тепе-теңдікті табу турасында сөз болып отыр.

Неге ашық код жасанды зердетехнологиясын басқаруды қиындатады?

Ашық моделдерді жақтаушылар оларды технологияларды демократияландырудың құралы, деп есептейді. Осы зерттеуге атсалысқан Гронинген университетінің доценті Праджал Прадхан былай дейді:

«Оның ашықтығы зерттеушілерге, үкіметтер мен қоғамдастықтарға бүкіл әлем бойынша AI негізінде шешімдерді жергілікті қажеттіліктерге бейімдеуге мүмкіндік береді».

Алайда, дәл осы қол жеткізу мүмкіндігі жасанды зердені бақылау проблемасын күшейтеді: моделдерге қол жеткізу неғұрлым жеңіл болса, олардың қолданылуы мен салдарын қадағалау соғұрлым қиын.

Реттеудің төрт бағыты

Зерттеушілер төрт негізгі қадамды ұсынады.

1, Біріншісі - АІ-дің толық өмірлік циклін есепке алу.

Авторлар моделдің жұмысын ғана емес, оның чиптер өндіруден бастап, дата-орталықтардың энергия шығынына дейінгі барлық «іздерін» бағалауды талап етеді. Тiптi, пайдалы жүйелер, мысалы, қалалардың энергия тұтынуын төмендететiн жүйелер олардың өздерi қанша ресурстарды тұтынатынын ескере отырып бағалануы тиiс.

2, Екінші - орнықты даму мақсаттарына қосатын нақты үлесін өлшеу.

Бүгінде АІ пайдасы туралы көптеген мәлімдемелер декларативті күйінде қалып отыр. Зерттеушілер технологиялардың кедейшілікті азайтуға, климаттың өзгеруімен күресуге немесе теңсіздікті азайтуға көмектескенін тексеруге мүмкіндік беретін құралдар мен деректер жиынтығын әзірлеуді ұсынады.

3, Үшінші - жауапкершілік пен ашықтықты күшейту.

Дипфейктер мен синтетикалық контенттің өсуі жаңа ережелерді талап етеді. Әңгіме АІ жасаған материалдарды таңбалау және әзірлеушілер, мемлекет және пайдаланушылар арасында жауапкершілікті бөлу туралы болып отыр.

4, Төртінші - халықаралық ынтымақтастықты кеңейту.

Есептеу ресурстары мен деректерге қол жеткiзудiң теңсiздiгi елдер арасындағы алшақтықты күшейтедi. Авторлар деректер қол жеткізу мүмкіндігі тұрғысынан да, үйлесімділік тұрғысынан да және қайта пайдалануға жарамды болуы үшін ашық платформалар мен FAIR стандарттарын дамытуды ұсынады.

Бұл тараптағы зерттеуде мынадай дилемманың негізгі кедергіге айналғанын айта кетпеске болмайды: ашықтық процесті жеделдеткенімен жүйелі бақылаудың жоқтығынан жаһандық теңсіздікті тереңдетеді.