Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі банктер мен банктік холдингтерді нақты кім басқаратынын анықтайтын ережелерді қайта қарады. Енді қаржы ұйымына ықпал тек акция үлесі арқылы емес, қаржыландыру мен байланысты құрылымдар арқылы да анықталуы мүмкін. Тиісті қаулы 2026 жылғы 7 сәуірде қабылданды.

Мысалы, егер тұлға банктің капиталының 10%-дан астамын нарықтық емес шарттармен (төмен пайызбен, төлемді кейінге қалдырумен немесе жеңілдікті депозит шарттарымен) қаржыландырса, ол ірі қатысушы мәртебесін ала алады. Ал банктік холдингтер үшін бұл шек — банк капиталының 25%-ы.

Құжатта ықпал «өзге тәсілдермен» де анықталуы мүмкін жағдайлар көрсетілген. Атап айтқанда, бір тұлға ұйымды оның меншікті капиталынан да көп қаржыландырып, сонымен бірге менеджмент немесе акционерлер арқылы байланысы болса.

Сондай-ақ, бірлескен ықпал жағдайлары да қарастырылған. Мысалы, бірнеше тұлға 90 күн ішінде бірге ірі акция пакеттерін сатып алса немесе 12 ай ішінде сенімгерлік басқаруға алса, олар бір ірі қатысушы ретінде қаралуы мүмкін. Бұл ретте банктің акциялары базалық актив болып саналатын туынды қаржы құралдары да есепке алынады.

Бірақ, егер акцияларды 10 немесе одан да көп адам ұйымдастырылған бағалы қағаздар нарығында немесе халықаралық қор биржаларында сатып алса, бұл бірлескен ықпал белгісі болып саналмайды.

Енді бақылау талаптары тек заңды тұлғаларға ғана емес, заңды мәртебесі жоқ құрылымдарға да қолданылады. Сонымен қатар, бұл талаптар Ұлттық банкке, «Самұрық-Қазына» қорына, «Бәйтерек» холдингіне және оның еншілес ұйымдарына, сондай-ақ халықаралық қаржы ұйымдарына қолданылмайды.

Жаңа ережелерге сәйкес бақылау белгілері пайда болған жағдайда, бұл туралы 30 күн ішінде реттеушіге хабарлау немесе оларды жою қажет. Әйтпесе заңнамаға сәйкес қадағалау шаралары қолданылады: дауыс беру құқығын шектеу, қатысу үлесін азайту талаптары немесе бақылау схемаларын жою және т.б.

Бұл өзгерістер банктердің меншік құрылымының ашықтығын арттырып, жасырын бақылау схемаларын шектеуге бағытталған.