Жауған қарапайым жаңбыр кейде көз үйренген әдеттегі құбылыс сияқты көрінеді. Бірақ мұқият үңілсеңіз, әрбір тамшының жерге жетуі — ерекше дәлдікпен реттелген процесс екенін көресіз. Егер жаңбыр тамшысы сонша метрдегі бұлттардың биіктігінен ешбір кедергісіз түссе, нөсер адамға қауіпті оқтай қадалар еді. Неліктен жаңбыр тамшылары жерге соншалықты жұмсақ әрі баяу түседі? Бұл сұраққа атеист ғалым мен дін ғалымы қалай жауап берер еді?

Төменде бір құбылысқа екі түрлі көзқараспен — материалист-скептик пен діни сенімді ұстанушы дін ғалымының диалогы берілген.

Атеист ғалым: Мына жаңбырға қарашы. Тамшылар бірнеше шақырым биіктіктен ұшып келе жатыр, бірақ алақаныңа тигенде еш ауыртпайды. Неге екенін білесің бе? Мұнда ешқандай тылсым жоқ — тек таза физика және екі маңызды күштің тепе-теңдігі. Тартылыс күші тамшыны төмен тартып, жылдамдығын арттырады, ал ауаның кедергісі оны төменнен басып, тежеп тұрады.

Дін ғалымы: Ал ислам дәстүрінде әрбір жаңбыр тамшысымен бірге жерге періште түседі делінеді. Маған осы бір көрінбейтін күш тамшының жылдамдығын бәсеңдетіп, қиратқыш күшке айналуына жол бермей тұрғандай көрінеді.

Атеист ғалым: Бұл өте әдемі, поэтикалық ертегі, бірақ табиғатта нақты өлшенетін механизм бар. Ғылым мұны былай түсіндіреді: Түсіп келе жатқанда тамшының жылдамдығы артады, сонымен бірге ауаның кедергісі де күшейеді. Бір сәтте бұл екі күш өзара теңеседі. Соның нәтижесінде, тамшы жылдамдық алуын тоқтатып, тұрақты (шектеулі) жылдамдықпен құлай бастайды: кішкентай тамшылар үшін бұл секундына бірнеше метрді құраса, ең ірілері үшін секундына шамамен 8–9 метрді (сағатына 30 шақырым шамасында) құрайды. Оның үстіне, ауа қысымынан тамшы сәл жазықталып, кедергіні арттырып, ұшуын одан сайын баяулатады. Бұл траекторияны есептеу үшін ешқандай періштелердің қажеті жоқ.

Дін ғалымы: Мен аэродинамика заңдарын жоққа шығармаймын. «Ауа жастықшасы» мен «судың беттік керілуі» — мұның бәрі өте логикаға сыйымды, жақсы болжам, біз оны көзімізбен көріп, құралдармен өлшей аламыз. Бірақ бұл біздің көзіміз бен аспаптарға көрінетін нәрсе ғана ғой. Ал бізге көрінбейтін, тылсым нәрселердің де бар болуы мүмкін емес пе?

Атеист ғалым: Ғылымда былай: тексеруге, өлшеуге немесе тәжірибе жүзінде дәлелдеуге келмейтін барлық нәрселер артық болжам болып саналады. Сондықтан да, егер физика заңдары тамшының жылдамдығын толық түсіндіріп тұрса, оған көрінбейтін күштерді қосудың не қажеті бар? Физика айтса болды емес пе?

Дін ғалымы: Физика мен дін екеуі бір нәрсенің екі түрлі қырына жауап іздейді. Сенің физикаң «қалай?» деген сұраққа тамаша жауап береді — ол процестің механизмін, құралын сипаттайды. Ал дін «неліктен?» және «мәні неде?» деген сұрақтарға жауап береді. Мен үшін ауаның тығыздығы мен тартылыс күші, ол ақиқат, бірақ ол — кездейсоқтық емес, Жаратушының мінсіз етіп құрған құралы. Ал тамшыны ертіп жүрген періште туралы бейне бұл әлемде ешнәрсе бейберекет емес екенін, әрбір ұсақ бөлшек жоғары мақсатпен жүзеге асатынын еске түсіреді.

Атеист ғалым: Сонда физика заңдары сен үшін сен сенетін нәрсенің сыртқы көрінісі ғана ма?

Дін ғалымы: Солай десек те болады. Ғылым материалистік әлемді және оның механизмдерін зерттейді, ал дін құралдар өлшей алмайтын рухани жағын ашады. Олар бір-бірін жоққа шығармайды, қайта бірін-бірі толықтырады: бірі әлемнің құрылымын түсіндірсе, екіншісі сол құрылымға салынған қамқорлықты түсіндіреді.

Таразы басындағы ой

Бұл дау ешқашан бір тараптың жеңісімен аяқталмайтыны анық, өйткені екі тарап әр түрлі тілде сөйлеуде:

• Ғылыми көзқарас деректер мен дәлелденетін фактілерге сүйенеді. Физика тұрғысынан қарағанда «жаңбыр тамшыларын тылсым күштер, яғни, періштелер басқарады» деген ықтималдық жоқ, өйткені бұл құбылысты толық түсіндіруге табиғат заңдары толығымен жеткілікті.

• Діни көзқарас табиғат заңдарын жоққа шығармайды, керісінше оларға терең мағына береді. Мүмін адам физикалық тұрақтылардың дәлдігінен соқыр кездейсоқтықты емес, оның астарында жасырулы тәңірлік қамқорлықты көреді.

Әзірлеген А. Қасым