Бұл мүбәрак айдың маңыздылығы мен қадір-қасиетін айқындайтын ең ұлы ерекшелік – адамзатқа жіберілген ең соңғы иләһи аян, қасиетті Құран Кәрімнің дәл осы айда түсе бастауы. Сонымен қатар, бұл айда мұсылман үмбеті ғибадаттың негізгі діңгектерінің бірі – оразаны парыз ретінде өтейді. Күллі айлардың төресі саналған Рамазанның қойнауында мың айдан да қайырлы болған Қадір түні (Ләйләтул-Қадр) жасырылған. Осы айда орындалған құлшылықтар үшін берілетін сауап пен нығмет жылдың өзге айларындағы кез келген амалдан әлдеқайда жоғары. Рамазан – кешірім мен мейірімнің, өзара жәрдем мен қолдаудың, ақ береке мен молшылықтың айы. Төменде осы айға ғана тән он түрлі ерекше қасиетке кеңінен тоқталамыз.

1. Құранның Рамазан айында түсе бастауы

Қасиетті «Бақара» сүресінде Құранның түсуі жайында былай баяндалады: «Рамазан — адамдарға тура жол нұсқаушы, һидаят пен фурқанның (ақ пен қараны айырушы) айқын дәлелдері ретінде Құран түсіріле бастаған ай» (Бақара сүресі, 185-аят).

Қасиетті Құранның нұры 610 жылы Рамазан айының Қадір түнінде ене бастады. Мекке іргесіндегі Нұр тауының Хира үңгірінде құлшылық пен мінәжатқа берілген Мұхаммед пайғамбарға ﷺ Жәбірейіл періште (а.с.) келіп, «Алақ» сүресінің алғашқы бес аятын аян етті. Бұл туралы «Қадір» сүресінде де: «Ақиқатында, Біз оны (Құранды) Қадір түні түсірдік» (Қадір сүресі, 1-аят) деп нықталған.

Рамазан айының берекесін толық пайдаланып, шапағатына бөлену үшін уақытты Құран үйренуге көбірек арнау қажет. Шын мәнінде, мұсылман баласы тәуліктің жиырма төрт сағатының белгілі бір бөлігін Құран оқуға арнауы тиіс болса, осы бір мүбәрак күндері күннің негізгі бөлігі Құранға берілуі үшін барынша жігер мен күш салуы ләзім. Құранның мағынасы мен астарлы насихаттарының тереңіне бойлап, оның мазмұнына сай амал етуге ұмтылу керек. Сонымен қатар, өз ішкі дүниесін, мінез-құлқы мен іс-әрекетін жақсы жаққа өзгертіп, кемшіліктерімен жұмыс істеуі қажет.

2. Рамазан — парыз ораза ұсталатын ай

Құран Кәрімде бұл міндет былайша бұйырылған: «Сендерден кім бұл айға жетсе, ораза ұстасын. Ал егер кімде-кім ауру немесе сапарда болса, онда басқа күндері соның есесін толтырсын» (Бақара сүресі, 185-аят).

3. Мың айдан қайырлы Қадір түні

Алла Тағала Құранда былай дейді: «Шын мәнінде, Біз оны Қадір түні түсірдік. Қадір түнінің не екенін білесің бе? Қадір түні мың айдан да қайырлы. Ол түнде Раббыларының рұқсатымен періштелер мен Рух (Жәбірейіл) әрбір іс үшін түседі. Ол түн таң атқанша тыныштық пен есендікке толы» (Қадір сүресі, 1-5 аяттар).

Қадір түнінің Рамазан айының түндерінің бірі екені хақ, бірақ оның нақты қай түн екені бізге беймәлім. Мүміндердің анасы Айша (р.а.) жеткізген хадисте Алла Елшісі ﷺ: «Қадір түнін Рамазанның соңғы он күндігінен іздеңдер» (Тирмизи, Саум, 71) деп өсиет еткен.

«Қадір түнін Рамазанның соңғы он күндігінен іздеңдер» деген үндеу бұл түннің осы күндердің кез келгеніне сәйкес келуі мүмкін екенін білдіреді және осы күндері құлшылықты арттыру қажеттігін нұсқайды. Көпшілік арасында бұл қасиетті түн Рамазанның жиырма жетінші түніне сай келеді деген пікір кең тараған және күллі ислам әлемінде Қадір түні ретінде ерекше атап өтіледі.

Кейбір хадистерде бұрынғы үмбеттердің өмірі қазіргі адамдардан әлдеқайда ұзақ болғаны, тиісінше олардың сауапты істер жасауға уақыты көбірек болғаны баяндалады. Алла Елшісі ﷺ өз үмбетінің өмірі қысқа болғандықтан, қанша тырысса да сондай ұлан-ғайыр сауапқа жете алмайтынына мұңаяды. Сондықтан Хақ Тағала Мұхаммед ﷺ үмбетіне мың айдан да артық берекелі түнді сыйлады.

Қадір түнінің нақты мерзімі белгіленбеуінің терең даналығы — адамдар барынша жігер мен құлшыныс танытып, осы түннің қадірін және оның астарындағы Жаратушының шексіз мейірімін толық сезінуінде жатыр.

Әлбетте, Қадір түні мен оның игіліктеріне ие болу үшін Рамазанның жиырмасыншы күнінен бастап соңғы он түнді түгелдей құлшылықпен өткізген абзал. Алла жолында 10 немесе 11 түнді толық қызметке арнау аса қиын емес, әсіресе оның өтеуі ретінде уәде етілген ұлы нығметтер мен сауаптарды ескерсек.

Пайғамбарымыз ﷺ бір хадисінде: «Кімде-кім Қадір түнін иманмен және сауабынан үміт етіп құлшылықпен өткізсе, оның өткен күнәлары кешіріледі» (Бұхари, Муслим) деген. Қадір түнінде адам баласы үшін ең қайырлысы — шынайы тәубе ету, сол арқылы Алла оның барлық күнәсін кешіреді. Бұл түні қаза намаздар өтеліп, Қасиетті Құран оқылады, өкпе-реніштер кешіріліп, өткен күндер мен айларға есеп беріледі, сондай-ақ болашаққа ізгі жоспарлар құрылады.

Бұл тақырыпта хадистер көптеп кездеседі. Алайда, Алланың бізге бұл мүбәрак түнді ерекше мейірім ретінде тарту еткенін білу маңызды. Бұл түнді жіберіп алмағандар қандай бақытты! Көптеген хадистер осы түні жасалған дұғалардың қабыл болатынын айғақтайды. Айша анамыз (р.а.) Пайғамбарымыздан ﷺ: «Уа, Алланың Елшісі, егер мен Қадір түнінің келгенін білсем, не айтуым керек?» деп сұрағанда, Ол ﷺ: «Аллаһумма иннәкә 'афуун, тухиббул 'афуа фа'фу 'анни» (Уа, Алла! Шын мәнінде Сен Кешірімдісің, кешіруді жақсы көресің, мені де кешіре гөр!) деп айтуды бұйырған (Тирмизи, Бәйһақи).

4. Жәннат есіктері ашылып, тозақ есіктері жабылатын, шайтандар кісенделетін ай

Хадистердің бірінде былай делінген: «Рамазанның алғашқы түнінде шайтандар мен ноқталанбаған жындар кісенделеді, тозақ есіктері жабылып, оның ешбірі ашылмайды. Жәннат есіктері ашылып, ешбірі жабылмайды. Сонда бір жаршы: «Уа, жақсылық іздеуші! Ісіңді алға бастыр. Уа, жамандық іздеуші! Күнәңнан тыйыл!» – деп жар салады. Рамазан айында Алла Тағала көптеген адамды тозақ отынан азат етеді. Бұл үрдіс айдың әр түнінде қайталанады. Рамазан айы келгенде аспан есіктері ашылып, тозақ есіктері жабылады, ал шайтандар кісенделеді» (Бұхари, Муслим).

5. Рамазан айында тарауық намазы оқылады

«Тарауық» сөзі — «тарвиха» сөзінің көпше түрі болып, «тынығу, дем алу» деген мағынаны білдіреді. Діни терминологияда «тарауық» — Рамазан айында құптан (иша) намазынан кейін оқылатын сауапты намаз. Бұл намаз әр төрт рәкәғаттан кейін жамағат азғантай үзіліс жасап, дем алатындықтан осылай аталған. Жоғарыда айтылғандай, тарауық намазы — сауап үшін оқылатын құлшылық.  

Бұл намаз — Рамазан айының әр күнінде ерлер мен әйелдер үшін бекітілген сүннет (сүнна-муаккада). Пайғамбарымыз ﷺ Рамазанның 23, 25 және 27-түндерінде сахабаларымен бірге мешітте тарауық оқыған. Намаз уақыты құптан намазынан кейін басталып, таң намазына дейін жалғасады. Тарауық үтір намазынан бұрын оқылады және жиырма рәкәғаттан тұрады. Бұл рәкәғат саны екінші халифа Омардың (р.а.) тұсында сахабалардың келісімімен нақты бекітілген. Пайғамбарымыз ﷺ: «Менен кейін менің сүннетім мен тура жолдағы халифаларымның сүннетіне берік болыңдар» (Әбу Дәуіт, Тирмизи) және «Кімде-кім Рамазан айында иманмен және сауап үміт етіп намазға тұрса, оның өткен күнәлары кешіріледі» деген.

6. Құлшылықпен өткізген мүміндердің күнәлары кешірілетін ай

Рамазан айын құлшылықпен жандандырудың маңызы орасан. «Рамазан айын жандандыру» ұғымына Құран оқу, зікір салу және тафаккур (ой толғау), Алла Елшісінің ﷺ өмірін зерттеу және діни білім алу кіреді. Пайғамбарымыз ﷺ: «Бес уақыт намаз, жұма намазы келесі жұмаға дейін және Рамазан оразасы келесі Рамазанға дейін — (егер үлкен күнәлардан сақтанса) жасаған (кіші) күнәлардың өтеуі болады» (Муслим, Тахара, 17) деген.

7. Рамазан — мейірім мен береке, қоғамдық ынтымақтастық айы

Алла Елшісі ﷺ Рамазанның артықшылығы туралы былай деген: «Рамазан айында менің үмбетіме бұрынғы үмбеттерге берілмеген бес нәрсе берілді:

1. Рамазанның алғашқы түнінде-ақ Алла Тағала менің үмбетіме мейіріммен қарайды. Кімге Алла мейіріммен қараса, оны ешқашан азаптамайды.
2. Ораза ұстаушының аузынан шыққан иіс Алла үшін мисктен де артық.
3. Періштелер күндіз-түні менің үмбетім үшін кешірім тілейді.
4. Алла Тағала Жәннатқа: «Менің құлдарым үшін дайындал, безендіріл! Олардың дүние шаршауынан арылып, Менің мейірімім мен жәннатыма кірер уақыты жақындады», – деп бұйырады.
5. Рамазан айының соңғы түнінде менің күллі үмбетім кешіріледі». Бір сахаба: «Бұл түн Қадір түні ме?» – деп сұрағанда, Пайғамбарымыз ﷺ: «Жоқ, бұл Қадір түні емес. Көрмейсіңдер ме, жұмысшылар ісін аяқтаған соң ақысын алады ғой», – деп жауап берген (Мүнзири, II, 2).

8. Рамазан айында жасалған құлшылықтарға ерекше сауап беріледі

Хақ Тағала Өз құлдарына шексіз Мейірімді әрі тым Кешірімді. Раббымыз біздің әрбір жасаған игі ісімізге он еседен жеті жүз есеге дейін сауаптан жазады. Ал сабырлық үшін берілетін сый-нығметтің мөлшері – шексіз. Өзге айлармен салыстырғанда, Рамазан айында атқарылған ғибадаттар үшін мүмін баласына берілетін сауаптар ерекше еселеніп, нұр үстіне нұр болып құйылады.

Алла Тағала қасиетті Құранда былай бұйырады: «Кімде-кім бір жақсылықпен келсе, оған оның он есесі беріледі. Ал кімде-кім бір жамандықпен келсе, оған тек соның деңгейінде ғана жаза беріледі де, оларға ешбір әділетсіздік жасалмайды» («Әнғам» сүресі, 160-аят).

Ардақты Пайғамбарымыз ﷺ өзінің хадисінде: «Кімде-кім Рамазан оразасын ұстап, содан кейін оған Шәууал айының алты күнін қосса, ол жыл бойы ораза ұстағандай болады», – деп сүйіншілеген (Тирмизи).

9. Рамазан — сабыр мен рухты тәрбиелеу айы

Алла Тағала Құранда: «Шын мәнінде, сабыр етушілерге олардың сыйлары есепсіз, толықтай беріледі» (Зүмәр сүресі, 10-аят) дейді. Алла Елшісі ﷺ мұны растап: «Рамазан — сабыр айы. Ал сабырдың сыйы — Жәннат» (Мүнзири, II, 94-95) деген. Осылайша, Рамазан айында ораза ұстаған мұсылман нәпсі қалауларына қарсы тұрып, жаман сөз бен істен тыйылу арқылы өз рухын тәрбиелейді және сабырлыққа машықтанады.

10. Рамазан айында иғтикаф ғибадаты атқарылады

Иғтикаф — құлшылық ниетімен мешітте белгілі бір қағидаларды сақтай отырып оңашалану мінәжаты. Рамазанның соңғы он күнінде иғтикафқа отыру — бекітілген сүннет амалы болып саналады. Бұл күйге енген мұсылман уақытын тек құлшылықпен өткізеді: намаз оқиды, Құран мен тағылымды кітаптарға үңіледі, дұға-тілектерін жолдап, Жаратушыны зікір етумен болады.

Мүміндердің анасы Айша (р.а.) жеткізген хадисте: «Алла Елшісі ﷺ өмірінің соңына дейін әр Рамазанның соңғы он күнінде мешіттен шықпай, иғтикафқа кіретін еді» (Бұхари, Муслим), — делінген.

Бұл ғибадат — иманның кемелдігін көрсететін аса қадірлі амал. Мұндай оңашалану арқылы адам жаны дүниенің өткінші күйбең тіршілігінен бір сәт арылып, бар ықыласымен Раббысына бет бұрады. Алланың үйі — мешітте мінәжат еткен жан ерекше ішкі тыныштыққа бөленеді. Мұсылман баласының фәни жалғандағы санаулы күндерін қасиетті орында Раббысына арнап, пәк көңілмен Оған жақындай түсуі — қандай ұлы нығмет!

Иғтикафқа кіру — бүкіл уақытыңды тек дұға мен құлшылыққа бағыштау деген сөз. Тіпті намаз оқымаған сәттердің өзінде мешіт ішінде болу — намазға әзірлік болып саналады, ал бұл ниеттің өзі құлшылыққа тең. Иғтикаф арқылы адам баласы рухани шыңдалып, жүрегі нұрланады, ал оның болмысынан адал қызметтің сәулесі еседі. Қысқа ғұмырдың мұндай берекелі де шуақты сәттері қандай керемет, қандай бақыт десеңізші!

madrasah2 ru