Иманның түрлерін білеміз бе?
Иманның түрлерін білеміз бе?
2 жыл бұрын 2022
Смайыл СЕЙТБЕКОВ
1. Ижмали иман

Ижмали иман дегеніміз - бір ауыз сөзбен хазіреті Пайғамбарымыздың (с.а.у.) Алла тарапынан әкелген барлық нәрсесіне сену деген сөз. Бұл иман етудің ең қысқа жолы болып саналады. Ижмали иман кәлима таухид және кәлима шахадаттан тұрады.

1) Кәлима таухид: Лә иләһә иллаллаһу Мухаммадур расулуллаһ = Алладан басқа тәңірі жоқ, Мұхаммед Оның елшісі.

2) Кәлима шахада: Әшһәду ән лә иләһә иллаллаһу уә әшһәду әннә Мухаммадән абдуһу уә расулуһу = Аллаһтан басқа тәңірі жоқ екендігіне, Мұхаммед Оның құлы және елшісі екендігіне куәлік етемін.

Ислам дінінің негізгі тірегі осы айтылған кәлима болып есептеледі. Себебі, Алланы тек жаратушы тәңірі деп сенген, Хазіреті Мұхаммедті (с.а.у.) Оның елшісі ретінде қабыл еткен кісі басқа да иман негіздерін қабылдағандығын білдіреді. Хазіреті Пайғамбарымыздың (с.а.у.) пайғамбарлығына сену оның әкелген бүкіл діни неіздері мен қағидаларына сену деген сөз. Өйткені, басқа да иман негіздері Пайғамбарымыздың айтуымен біздерге жетті және оларға иман етуді Пайғамбарымыз бұйырды. Сондықтан, Аллаһтың елшісін қуаттау, Оның әкелген барлық нәрсесіне бір ауыз сөзбен иман еткенін білдіру «ижмали иман» болып саналады. Яғни, ижмали иманның ерекшелігі Хазіреті Мұхаммед (с.а.у.) пайғамбардың үйреткен иман негіздеріне жеке тоқталмастан бәрін бір сөзбен айту арқылы иман ету болып саналады.

Бір пендеге ең алдымен парыз болатын жайт, біріншіден Алланың ұлылығына, барлығына, бірлігіне, шексіз құдірет иесі екендігіне, Хазіреті Мұхаммед (с.а.у.) пайғамбардың пайғамбарлығына ешқандай күдіксіз, күмәнсіз сенуі керек. Сонда ғана ол кісі мумин бола алады. Содан кейін діни үкімдер мен өзге де иман негіздерін біртіндеп үйренеді.

 

2. Тафсили иман

Тафсили иман дегеніміз - иман етілетін, яғни сенуі, илануы керек болған нәрселердің әрқайсысына жеке-жеке сену деген сөз. Тафсили иман иманның ең ауқымдысы. Тафсили иманның үш мәртебесі болады.

Бірінші мәртебесі. Аллаға, хазіреті Мұхаммедтің (с.а.у.) Алланың пайғамбары екендігіне және ақырет күніне нақты сену. Тафсили иманның бірінші мәртебесі ижмали иманға қарағанда, ақыретке сенуді қосып айтуымен ерекшеленеді.

Екінші мәртебесі. Әмәнту билләһ. Яғни, Аллаға, Алланың періштелеріне, кітаптарына, пайғамбарларына, ақырет күніне, өлгеннен кейін қайта тірілуге, жәннәт пен жәһәннамның бар екендігіне, тағдырға, жақсылық пен жамандықтың Алладан екендігіне сену.

Үшінші мәртебесі. Құран және мутауатир хадистермен бекітілген барлық итиқади, амали және ахлақи үкімдердің бәріне жеке-жеке тоқталып, Алла мен Оның Елшісінің бұйырған әмір мен тыйымдарына сену. Мысалы, намаз, ораза, зекет, хаж секілді парыз амалдарға, халал мен харам амалдарға шын жүрекпен сену тафсили иман болып саналады.

Ижмали иманды дәнге, тафсили иманды сол дәннің жемісіне ұқсатуға болады.

 

3. Тақлиди иман

Тақлиди иман дегеніміз - әке-шешеден, ұстаздан немесе өмір сүріп жатқан ортамыздағы адамдардан естіп, олардан көріп, үйреніп, соларға еліктей отырып келтірген иман.

Әбу Ханифа, Суфяны Сәури, Малик ибн Әнәс, Әузай және барлық фиқһ ғалымдары мен хадис ғалымдары иманның бұл түрінің дұрыстығын айтады. Бірақ, нақли (аят-хадис), әрі ақли дәлелдерді қолданып, сол иманын қуаттамайынша, ондай кісі күнәһар болады дейтін де пікірлер бар.

Ақиқатына келгенде бұқара халықтың иманы көбіне осы тақлиди иманға жатады. Ғалымдар тақлиди иманның үнемі күмәнға ұшырауға (нақты дәлелдермен қуаттандырмағандықтан), миссионерлердің жетегінде кетуге бейімдігі басымырақ екендігін айтады. Сондықтан, әрбір мұсылман өзінің сенген иман негіздерін қолынан келгенінше, білімінің шама-шарқынша дәлелдермен қуаттауы қажет.

 

4. Тахқиқи иман

Тахқиқи иман дегеніміз – дәлелдер арқылы Алланың бар және бір екендігіне иман ету. Сондай-ақ, Алланың жер бетіне жіберген діні ислам дінін барлық жағынан шынайы деп қабылдай отырып иман ету. Мысалы, американдық ғарышкер Армстронгтың аспан әлемінде азанның даусын естіп, артынша исламды қабылдап, иман етуін тахқиқи иман деп айтуға болады.

1 пікір