Пайыздың бәрі харам ба?
Пайыздың бәрі харам ба?
2 жыл бұрын 3431

Әссәләмуғалейкум! Рамазан мүбәрак болсын! Сұрағым мынадай: Кафеде даяшы боп жұмыс істеймін. Кафеге келген клиенттерден "за обслуживание" деп 10% қосып есептейді. Оны 5% бізге жалақы ретінде берсе, ал қалған 5 % арендаға төлейді. Пайыз – харам. Сонда біздің жалақымыз харам ба? Басшылық «пайыз алмасақ ақша жетпейді» дейді. Ақмарал.

Уағалейкумсалам! Рамазан мүбәрак болсын.
Қызмет ақы ретінде алынатын қосымша пайыз – шариғаттағы өсім-риба түсінігіне кірмейді. Яғни, харам емес деген ойдамыз. Алған жалақыңыз да адал.

Тілімізде қолданып жүрген «Пайыз» сөзі әр заман шариғаттағы өсім-риба ұғымына жата бермейді. Пайыз деген - қандай да болсын санның жүзден бір үлесі. Ол «%» белгісімен таңбаланады. Жалақының пәленше пайызы болуы мүмкін немесе қызметтің түгенше пайызы болуы мүмкін, яки тауарды бөліп төлеудің пайызы болуы мүмкін т.б.

Шариғатта өсім-риба түсінігіне кіретін  пайыз ол – несие пайызы. Несие пайызы – несиегердің қарызкерден (борышқордан) белгілі бір кезең ішінде ақшалай қаражатты пайдаланғаны үшін алатын төлемақы[1].

Осы орайда шариғатта харам деп саналатын өсім-риба жайында да қысқаша айта өтелік.

Шариғатта өсімді екі түрге бөліп қарастырады:

1) Құранда харам етілген Несие пайызы (Кешіктіру өсімі). «Уақытысында берілмеген қарыз ақшаның уақытын созғаны үшін, алынатын артық төлемге – несие пайызы дейді».[2] Жалпы айтқанда: Берілген қарыз ақшаны  үстеме ақымен қайтарып алуды айтамыз. Күніміздегі Банк жүйесінде берілетін несие қаржысы да осыған кіреді.

2) Пайғамбарымыздың тілімен тыйым салынған  өсім (Рибаль Фадл). Таразыға тартылатын бір сортты заттар, бір бірімен айырбас жасарда, бірі екіншісінен артық кетсе пайыз жеген болады. Мысалы, бір грамм өнделмеген алтын, екі грамм сырғамен айырбас жасалса, бір грамм пайыз жеген болады.  Себебі, екеуі де бір сорттан, екеуі де таразыланады. Ал егер, сорттары бөлек болып жатса, бірі екіншісінен артығымен берілсе, абестігі жоқ, алайда араға уақыт салмай, қолма-қол берілуі шарт. Мысалы, бір грамм алтынды, 5 грамм күміске айырбастаса, айырбас сол жерде, қолма қол берілуі тиіс. Егер 5 грамм күмісті ертең беремін десе, арадағы 4 грамм, НЕСИЕ пайызын тудырады. Мұндағы мақсат - алдап-арбауды, адамдарға келетін шығынды болдырмау.[3] Және бұл - несие пайызына апарар жолдарды жабу шарасы.

[1] http://kk.wikipedia.org/wiki/Несие­_пайызы
[2] Проф.Доктор Уахбатуз Зухайли, Уажиз филь Фиқхиль Ислами 97 б.
[3] Уахбатуз Зухайли, аль Муамалатуль Малиятуль Муасыра 48 б. Дамаск;  Саадуд Дин Мұхаммәд аль Киби, аль Муамалатуль Муасыра 154 б. Бирут.

Абдусамат Қасым